Przełęcz Stelvio (Passo dello Stelvio) to położona na wysokości 2758 m n.p.m. przełęcz w północnych Włoszech i druga pod względem wysokości w Alpach, przez którą prowadzi droga publiczna. Droga SS38 między Prato allo Stelvio i Bormio jest przejezdna od czerwca do października, ma 88 nawrotów, a najmniej zatłoczona jest w dni powszednie, na początku i pod koniec sezonu.
Przełęcz Stelvio w skrócie
Przełęcz Stelvio leży na wysokości 2758 m n.p.m., o 12 m niżej niż Col de l'Iseran we Francji.
Trasa z Prato allo Stelvio do Bormio liczy 46,4 km i 88 nawrotów: 48 pod górę i 40 w dół.
Podjazd od Prato allo Stelvio ma 25 km i blisko 1900 m różnicy poziomów.
Droga jest otwarta od czerwca do października, a przejazd jest bezpłatny.
Największy ruch panuje w lipcu, w sierpniu i w weekendy.
Alfa Romeo nazwała jej imieniem SUV-a, Moto Guzzi – turystyczny motocykl, a Jeremy Clarkson z kolegami z „Top Gear” ogłosili ją swego czasu najlepszą drogą świata dla kierowców. Sporo, jak na niecałe 50 kilometrów asfaltu. Przełęcz Stelvio ma właściwie tylko jedną wadę – jest druga. Tytuł najwyższej przełęczy w Alpach zabiera jej Col de l'Iseran, wyższa o 12 (słownie: dwanaście) metrów. W dwóch innych konkurencjach Stelvio nie ma sobie równych: na żadnej alpejskiej drodze nie pokonuje się tak dużej różnicy poziomów na tak krótkim dystansie i na żadnej nie ma tylu nawrotów.
Przełęcz Stelvio w liczbach
Wysokość przełęczy
2758 m n.p.m.
Trasa
Prato allo Stelvio (910 m n.p.m.) – przełęcz Stelvio – Bormio, droga SS38
Dystans
46,4 km
Podjazdy / zjazdy na trasie
2700 m / 2400 m
Nawroty
88: 48 od Prato allo Stelvio, 40 do Bormio
Nachylenie podjazdu
średnio 5,6–8,7%, maksymalnie 12%
Tunele
6 po stronie Bormio, po 100–200 m
Sezon
od czerwca do października
Opłata za przejazd
brak
Ładowarka
przy hotelu „Tibet” na przełęczy, ok. 2800 m n.p.m.
Ile nawrotów jest na drodze przez przełęcz Stelvio?
Na drodze przez przełęcz Stelvio jest aż 88 nawrotów – 48 oznakowanych na podjeździe od Prato allo Stelvio i 40 na zjeździe do Bormio. Pod tym względem Stelvio jest rekordzistką wśród alpejskich przełęczy.
Stelvio to rekordzistka alpejskich przełęczy, jeśli chodzi o liczbę nawrotów, które są do pokonania w czasie podjazdu i zjazdu. Fot. Mariusz Barwiński
Początek podjazdu niczego nie zapowiada. Droga SS38 za Prato allo Stelvio ma dobrą nawierzchnię, jest na tyle szeroka, że dwa auta mijają się na niej bez problemu, i pnie się łagodnie – ze średnim nachyleniem 5,6%. Żarty kończą się po 6,5 km, za Gomagoi. Najpierw 300-metrowa galeria, a tuż za nią tabliczka z numerem 48. To pierwsza „patelnia”, od której zaczyna się odliczanie w dół.
Do przełęczy zostaje w tym miejscu 16 km, co znaczy, że nawrót wypada średnio co 333 metry. Średnio, bo drogowcy rozmieścili je tak, jak im góra pozwoliła – „agrafkę” nr 47 od 48. dzieli zaledwie 100 m. Za Trafoi robi się też wyraźnie bardziej stromo. Na ostatnich 14 kilometrach nachylenie wynosi 8,7%, a chwilami nawet 12%.
Z której strony wjechać na Stelvio: od Prato allo Stelvio czy od Bormio?
Na przełęcz Stelvio najlepiej wjechać od Prato allo Stelvio, a zjechać do Bormio. Od strony Prato podjazd jest dłuższy (25 km wobec 20 km), ma więcej nawrotów (48 wobec 40) i większą różnicę poziomów (blisko 1900 m wobec 1550 m). To także ta strona, którą wszyscy znają ze zdjęć.
O ile na lewych nawrotach, które pokonuje się po zewnętrznej, miejsca jest dość, o tyle prawe bywają tak ciasne, że w aucie z mechaniczną skrzynią biegów często trzeba redukować aż do „jedynki”. Samochodom z przekładnią automatyczną też nie jest tu lekko. Na szczęście, większość współczesnych przekładni pozwala na ręczną zmianę przełożeń i na Stelvio naprawdę warto z niej korzystać. W obydwie strony.
Co warto wiedzieć przed podjazdem na Stelvio
Nawroty są ponumerowane od 48 w dół, więc zawsze wiadomo, ile zostało do przełęczy.
W samochodzie z przekładnią automatyczną włącz ręczną zmianę biegów jeszcze przed Gomagoi, zanim zaczną się „patelnie”.
Między Prato allo Stelvio a przełęczą jest prawie 1850 m różnicy wysokości, czyli na górze bywa o około 18 stopni chłodniej. Ciepła kurtka w bagażniku – obowiązkowa.
Kolarze na zjazdach potrafią być szybsi niż samochody. Wyprzedzaj ich z dużym zapasem miejsca.
Kiedy jechać na przełęcz Stelvio, żeby nie stać w korku?
Na przełęcz Stelvio najlepiej jechać w dzień powszedni, na początku albo pod koniec sezonu, a nie w lipcu, w sierpniu ani w weekend. Droga jest otwarta tylko od czerwca do października, więc wszyscy chętni muszą zmieścić się na niej w pięć miesięcy. W wakacje próbują to zrobić jednocześnie.
Natężenie ruchu przypomina wtedy autostradę A1 w drodze nad Bałtyk w długi weekend, z tą różnicą, że na A1 nie trzeba co 300 metrów zawracać. Do samochodów i wielkich kamperów dochodzą motocykliści oraz kolarze – przez wiele dni w sezonie odbywają się tu zawody, od amatorskich maratonów po Giro d'Italia. W weekendy przełęcz „okupują” dodatkowo kluby i klubiki miłośników dwóch i czterech kółek.
Jest też sposób dla zuchwałych. Kiedyś wjeżdżałem na Stelvio nocą – po 960 km i 10 godzinach jazdy jednym ciągiem z Polski. Mariusz, który dotarł na miejsce wcześniej, od dawna siedział w hotelu na przełęczy. Szybko okazało się, że w ciemności nie trzeba zgadywać, czy zza „patelni” wyłoni się kamper. Nie widać świateł, więc droga jest wolna i można korzystać z całej jej szerokości.
Na zdjęciu widać tylko kilka z 48 nawrotów, które są do pokonania podczas 25-kilometrowego podjazdu z Prato allo Stelvio na przełęcz Stelvio. Fot. Mariusz Barwiński
Jak radzić sobie z długimi zjazdami w Alpach, żeby nie przegrzać hamulców?
Drogę w dół z przełęczy Stelvio warto pokonywać na takim biegu, na jakim by się pod nią wjeżdżało. Najczęściej jest to bieg drugi. I zdecydowanie trzeba korzystać z hamowania silnikiem. Na 20 kilometrach do Bormio do wytracenia jest niemal 1550 m wysokości. Krótkie dohamowanie przed nawrotem to żaden grzech. Grzechem byłaby jazda z nogą na pedale hamulca od przełęczy aż do Bormio.
„Złoty widok” podczas zjazdu z przełęczy w stronę Bormio. Widok wijącej się doliną drogi zapiera dech w piersiach, można stać i podziwiać. Fot. Mariusz Barwiński
Zjazd do Bormio jest bardziej urozmaicony niż podjazd od Prato allo Stelvio. Po trzech kilometrach zakrętów droga przez blisko pięć kilometrów ma łagodniejszy przebieg i prowadzi przez otwarty teren. Potem wraca do formy – 14 nawrotów na trzech kilometrach, czyli jeden co około 200 m. Na deser zostaje sześć krótkich tuneli. Część to nowoczesne galerie, część – wykute w skale „dziury” na szerokość jednego auta, ze światłami przed wjazdem.
Co warto wiedzieć przed zjazdem do Bormio
Niektóre tunele wyrastają tuż za zakrętem, a przed nimi lubi stać kolejka aut. Przed każdym ślepym zakrętem zwolnij.
Przed najwęższymi tunelami są światła. Czerwone naprawdę znaczy, że z naprzeciwka ktoś jedzie.
Ostatnie sześć kilometrów do Bormio to łagodne „spadanie” doliną rzeki Adda. Hamulce i kierowca mogą odetchnąć.
Czy na przełęcz Stelvio da się wjechać samochodem elektrycznym?
Tak, na przełęcz Stelvio da się bez problemu wjechać samochodem elektrycznym, a na górze można go nawet naładować. Przy hotelu „Tibet” stoi ładowarka z informacją, że kierowca korzysta z najwyżej położonej stacji ładowania w Europie – na 2800 m n.p.m.
Ważniejsza jest inna rzecz – z przełęczy nie warto ruszać z akumulatorem naładowanym na 100%. Pełny akumulator nie przyjmie odzyskanej energii, elektronika wyłączy odzysk i do wytracania prędkości zostaną wyłącznie hamulce. A szkoda, bo 20-kilometrowy zjazd to dla auta elektrycznego prąd za darmo.
Na przełęczy Stelvio i w jej okolicy warto zobaczyć lodowiec z wyciągami, z których narciarze korzystają również latem, górskie muzeum Reinholda Messnera w Sulden i muzeum Lorenza Kuntnera w Prato allo Stelvio.
Z przełęczy kursuje kolej linowa, której górna stacja znajduje się na wysokości 3174 m n.p.m. Po wyjściu z kolejki widać lodowiec, na którym nawet latem trenują zawodnicy klubów narciarskich. Z kolei w Gomagoi, 6,5 km za Prato, w lewo odchodzi droga SS622. Po 9 km dojeżdża się do Sulden, w którym mieści się jedno z sześciu muzeów Reinholda Messnera – himalaisty, który jako pierwszy człowiek zdobył wszystkie czternaście ośmiotysięczników. Przez specjalnie wyciętą w budynku szczelinę widać Ortler, liczący 3905 m n.p.m. Bilet do muzeum kosztuje 12 euro, w lipcu i sierpniu muzeum jest czynne od 13 do 18. We wtorki jest zamknięte.
Kto chce zobaczyć Stelvio bez tłumu, powinien zostać na przełęczy na noc. Baza noclegowa jest skromna, więc pokój trzeba rezerwować z dużym wyprzedzeniem. Hotel „Tibet”, położony na 2781 m n.p.m., przyklejono do skarpy. Za oknem zaczyna się przepaść licząca 500 m. Najlepiej dowiedzieć się o tym dopiero rano.
Przełęcz Stelvio samochodem – podsumowanie
Trasa przez przełęcz Stelvio to 46,4 km, 88 nawrotów i wjazd na wysokość aż 2758 m n.p.m. Tę trasę da się przejechać każdym autem. Warto pamiętać o hamowaniu silnikiem i nie pchać się tu w sierpniową sobotę. Najlepszy plan to podjazd od Prato allo Stelvio w dzień powszedni, nocleg na przełęczy i zjazd do Bormio o świcie, pustą drogą.
Najczęściej zadawane pytania o przełęcz Stelvio
Gdzie leży przełęcz Stelvio?
Przełęcz Stelvio (Passo dello Stelvio) leży w północnych Włoszech, na wysokości 2758 m n.p.m., między Prato allo Stelvio w Południowym Tyrolu a Bormio w Lombardii, tuż przy granicy ze Szwajcarią. Prowadzi przez nią droga SS38.
Ile nawrotów jest na drodze przez przełęcz Stelvio?
Na drodze przez przełęcz Stelvio jest aż 88 nawrotów – 48 oznakowanych na podjeździe od Prato allo Stelvio i 40 na zjeździe do Bormio. To najwięcej nawrotów na trasach przez alpejskie przełęcze.
Kiedy droga przez przełęcz Stelvio jest otwarta?
Droga przez przełęcz Stelvio jest przejezdna od czerwca do października. Dokładne daty otwarcia i zamknięcia zależą od ilości zalegającego śniegu, dlatego przed wyjazdem trzeba sprawdzić aktualny komunikat.
Czy przejazd przez przełęcz Stelvio jest płatny?
Nie. Przejazd drogą SS38 przez przełęcz Stelvio jest bezpłatny, w odróżnieniu od na przykład Grossglockner Hochalpenstrasse w Austrii.
Czy przełęcz Stelvio to najwyższa przełęcz w Alpach?
Nie, druga. Najwyżej położoną przełęczą w Alpach, przez którą prowadzi droga publiczna, jest Col de l'Iseran we Francji (2770 m n.p.m.). Stelvio ma 2758 m n.p.m., a trzecia jest Col Agnel (2744 m n.p.m.).
Czy na przełęcz Stelvio wjedzie zwykły samochód?
Tak. Droga SS38 ma dobrą nawierzchnię i po jednym pasie w każdym kierunku. Moc auta nie ma większego znaczenia. Wyzwaniem są 88 nawrotów, duży ruch w sezonie i wąskie tunele po stronie Bormio.
Czy na przełęczy Stelvio można przenocować?
Tak. Na przełęczy działa między innymi hotel „Tibet”, położony na wysokości 2781 m n.p.m. Miejsc jest mało, więc pokój trzeba rezerwować z dużym wyprzedzeniem.
Czy na przełęcz Stelvio można wjechać samochodem elektrycznym?
Tak. Przy hotelu „Tibet” na przełęczy jest ładowarka na wysokości około 2800 m n.p.m. Przed zjazdem nie warto ładować akumulatora do 100%, bo pełny akumulator nie przyjmie energii z rekuperacji.
Stelvio to trasa nr 8 z 23
Droga przez przełęcz Stelvio jest jedną z 23 tras opisanych w książce „Samochodem przez Alpy – trasy dla zuchwałych” (Maciej Ziemek, Mariusz Barwiński). Autorzy przejechali po Alpach 30 000 km. Każda trasa zaczyna się mapą z najważniejszymi punktami, danymi o podjazdach i zjazdach oraz lokalizacją ładowarek.
Trasę przez przełęcz Stelvio warto połączyć z sąsiednimi, prowadzącymi przez przełęcze Bernina, Albula, Julier i Maloja w Szwajcarii (trasa nr 9), a także trasą wokół jeziora Maggiore (trasa nr 11) oraz drogą przez przełęcz Simplon (trasa nr 12).
Interesują Cię trasy po Alpach albo szukasz unikalnego prezentu dla niego?